نرخ لیر ترکیه و درهم امارات چطور ساخته می‌شود
یک روز نرخ دلار نیم درصد بالا می‌رود و درهم هم دقیقاً نیم درصد. همان روز لیر ترکیه یک درصد پایین می‌آید. اتفاقی نیست و هیچ کس هم نرخ لیر را دستی وارد نکرده؛ هر دو عدد از یک فرمول ساده بیرون آمده‌اند.
در تابلوی نرخ ارز سی‌ودو ارز می‌بینید، اما فقط یک عدد زنده پشت همه‌شان است: نرخ تومانی دلار. بقیه از تقسیم همان عدد بر برابری هر ارز ساخته می‌شوند. این مقاله همان محاسبه را قدم‌به‌قدم باز می‌کند تا بتوانید نرخ هر ارزی را خودتان چک کنید و بفهمید چرا بعضی ارزها دقیقاً با دلار حرکت می‌کنند و بعضی نه.
یک عدد زنده، سی‌ودو نرخ
صرافی‌های ایران لیر را مستقیم در برابر تومان قیمت نمی‌گذارند؛ اول دلار را می‌بینند، بعد برابری جهانی لیر با دلار را، و از این دو نرخ تومانی لیر را می‌سازند. به این کار «نرخ متقاطع» می‌گویند و دقیقاً همان کاری است که تابلوی ما هم می‌کند.
پس هر نرخ تومانی از دو تکه ساخته می‌شود: نرخ تومانی دلار که بازار داخلی تعیینش می‌کند، و برابری آن ارز با دلار که بازار جهانی تعیینش می‌کند. اگر نمی‌دانید نرخ تومانی دلار از کدام بازار خوانده می‌شود، چهار نرخ ارز در ایران و تفاوت نرخ تتر و دلار آزاد آن نیمهٔ ماجرا را توضیح داده‌اند.
دلیل این‌که صرافی‌ها لیر را مستقیم قیمت نمی‌گذارند هم ساده است: بازار تومان در برابر لیر آن‌قدر عمیق نیست که خودش قیمت بسازد، در حالی که بازار دلار در برابر تومان و بازار لیر در برابر دلار هر دو پرحجم‌اند. ساختن یک نرخ از دو بازار عمیق، همیشه از خواندن یک بازار کم‌عمق دقیق‌تر درمی‌آید.
فرمول نرخ متقاطع
فرمول یک خط است:
mid = usd_irt ÷ per_usd × unit- usd_irt نرخ تومانی بازار دلار در همان لحظه.
- per_usd برابری ارز با دلار: چند واحد از آن ارز برابر یک دلار است. برای لیر عددی حدود چهل‌وهشت و برای درهم دقیقاً ۳٫۶۷۲۵.
- unit واحد مظنه؛ یعنی قیمت برای چند واحد نوشته می‌شود. برای بیشتر ارزها یک است و برای ارزهای کم‌ارزش مثل دینار عراق صد.
خرید و فروش هم از همین میانگین ساخته می‌شوند: فاصلهٔ کوچکی حول میانگین باز می‌شود و هر سه عدد روی یک گام گرد می‌شوند تا تابلو تمیز بماند. جهت این دو از دید صرافی است، یعنی «خرید» قیمتی است که صرافی می‌خرد.
یک نکتهٔ زمانی هم در همین فرمول پنهان است: دو ورودی آن با سرعت‌های متفاوتی تازه می‌شوند. نرخ تومانی دلار هر چند دقیقه یک بار خوانده می‌شود، ولی برابری ارزهای شناور یک بار در روز. پس اگر نرخ تومانی لیر در طول روز تکان می‌خورد، تقریباً همیشه به‌خاطر حرکت دلار است نه حرکت لیر؛ اثر برابری روز بعد در عدد می‌نشیند.
درهم امارات: برابری ثابت، حرکت دقیقاً با دلار
درهم امارات از نوامبر ۱۹۹۷ به دلار میخکوب شده و برابری‌اش از آن زمان تغییر نکرده: هر دلار برابر ۳٫۶۷۲۵ درهم. این یعنی per_usd در فرمول یک عدد ثابت است و تنها متغیر، نرخ تومانی دلار.
نتیجه‌اش را در ستون تغییر تابلو می‌بینید: اگر دلار نیم درصد بالا برود، درهم هم دقیقاً نیم درصد بالا می‌رود؛ نه بیشتر، نه کمتر. همین قاعده برای ریال عربستان، ریال قطر، ریال عمان، دینار بحرین و دینار اردن هم برقرار است. اگر روزی جایی دیدید درهم و دلار درصد متفاوتی حرکت کرده‌اند، یا برابری رسمی عوض شده — که اتفاق نادری است — یا آن تابلو نرخ درهم را از جای دیگری گرفته است. نرخ و مبدل درهم در صفحهٔ درهم امارات در دسترس است.
فهرست ارزهای میخکوب‌شده در تابلوی ما هفت‌تاست: دلار آمریکا، درهم امارات، ریال عربستان، ریال قطر، ریال عمان، دینار بحرین و دینار اردن. بقیهٔ ارزها شناورند و برابری‌شان روزانه از بازار جهانی گرفته می‌شود. در پاسخ سرویس فیلد is_pegged همین را می‌گوید، و اگر گزارشی می‌سازید، جدا کردن این دو دسته اولین کاری است که باید انجام بدهید.
لیر ترکیه: برابری شناور و دو محرک
لیر داستان دیگری دارد. برابری‌اش با دلار در بازار جهانی تعیین می‌شود و هر روز تغییر می‌کند. پس نرخ تومانی لیر دو محرک دارد که می‌توانند هم‌جهت یا خلاف هم باشند:
- حرکت دلار در بازار داخلی. دلار بالا برود، لیر هم به تومان گران‌تر می‌شود.
- حرکت برابری لیر در بازار جهانی. لیر در برابر دلار ضعیف شود، نرخ تومانی‌اش پایین می‌آید.
برای همین ممکن است در یک روز دلار بالا برود و لیر به تومان پایین بیاید؛ چون محرک دوم قوی‌تر بوده. برابری ارزهای شناور یک بار در روز تازه می‌شود، در حالی که نرخ دلار هر چند دقیقه؛ این را هنگام مقایسهٔ دقیق در نظر بگیرید. نرخ و مبدل لیر در صفحهٔ لیر ترکیه است و اگر سراغ خرید از فروشگاههای ترکیه می‌روید، ریجن ترکیه در بازی‌ها و ریجن حساب چیست را از قبل بخوانید.
همین دوگانگی یک نتیجهٔ عملی دارد. اگر قصد خرید از یک فروشگاه ترکیه‌ای را دارید و منتظر «ارزان شدن لیر» هستید، باید دو چیز را هم‌زمان ببینید: نرخ دلار و برابری لیر. خبری که فقط یکی از این دو را تکان می‌دهد، ممکن است اثرش روی هزینهٔ نهایی شما کمتر از چیزی باشد که به نظر می‌رسد.
یک محاسبهٔ نمونه، قدم‌به‌قدم
فرض کنید نرخ بازار دلار در یک لحظه ۲۰۰ هزار تومان باشد. این فقط یک عدد فرضی برای تمرین است؛ عدد واقعی همیشه روی تابلو نوشته شده. حالا:
| ارز | برابری با دلار | نوع برابری | واحد مظنه | محاسبه | نرخ هر واحد مظنه |
|---|---|---|---|---|---|
| درهم امارات | ۳٫۶۷۲۵ | ثابت از ۱۹۹۷ | ۱ | ۲۰۰٬۰۰۰ ÷ ۳٫۶۷۲۵ × ۱ | حدود ۵۴ هزار و ۵۰۰ |
| لیر ترکیه | حدود ۴۸٫۸ | شناور، روزانه | ۱ | ۲۰۰٬۰۰۰ ÷ ۴۸٫۸ × ۱ | حدود ۴ هزار و ۱۰۰ |
| ریال عربستان | ۳٫۷۵ | ثابت | ۱ | ۲۰۰٬۰۰۰ ÷ ۳٫۷۵ × ۱ | حدود ۵۳ هزار و ۳۰۰ |
| دینار عراق | حدود ۱٬۳۲۲ | شناور | ۱۰۰ | ۲۰۰٬۰۰۰ ÷ ۱٬۳۲۲ × ۱۰۰ | حدود ۱۵ هزار و ۱۰۰ |
همین جدول را با نرخ واقعی امروز پر کنید و با تابلو مقایسه کنید؛ باید بخواند. اگر نخواند، تقریباً همیشه یکی از این دو است: برابری را از یک منبع قدیمی برداشته‌اید، یا واحد مظنه را لحاظ نکرده‌اید.
تلهٔ واحد مظنه
ارزهایی که ارزش هر واحدشان خیلی کم است با واحد صد قیمت می‌خورند، چون نوشتن قیمت یک واحدشان در عمل بی‌معناست. دینار عراق نمونهٔ روشن آن است: عددی که روی تابلو می‌بینید قیمت صد دینار است، نه یک دینار.
در پاسخ وب سرویس نرخ ارز این موضوع با فیلد unit مشخص شده و اگر قیمت یک واحد را می‌خواهید، باید بر همان تقسیم کنید. کسانی که این فیلد را نادیده می‌گیرند، معمولاً عددی صد برابر بزرگ‌تر در گزارششان می‌نشیند و دیر متوجه می‌شوند.
خودتان حساب نکنید؛ مبدل این کار را می‌کند
اگر فقط جواب را می‌خواهید، لازم نیست فرمول را پیاده کنید. مبدل سرویس هر تبدیلی را از مسیر دلار انجام می‌دهد و همیشه با تابلو سازگار است:
curl "https://netarz.ir/api/fx/v1/convert?from=TRY&to=IRT&amount=1500" \
-H "Authorization: Bearer $NETARZ_FX_KEY"{
"data": { "from": "TRY", "to": "IRT", "amount": 1500, "side": "mid", "rate": 2122, "result": 3183000 },
"meta": { "usd_irt": 102400, "as_of": "2026-09-05T10:20:00+03:30", "delayed_minutes": 15, "plan": "free" }
}پارامتر amount همیشه بر حسب یک واحد ارز مبدأ است، نه واحد مظنهٔ تابلو؛ پس برای دینار عراق هم عدد را به دینار بدهید. پارامتر side هم می‌گوید محاسبه با میانگین باشد یا با خرید و فروش. جزئیات کامل در مستندات مبدل آمده است.
یک نکتهٔ ریز که وقت زیادی از آدم می‌گیرد: در این مبدل، تومان با کد IRT و ریال با کد IRR شناخته می‌شوند و هر دو پذیرفته‌اند. اگر جایی نتیجه‌ای ده برابر بزرگ‌تر یا کوچک‌تر گرفتید، اول همین دو کد را چک کنید؛ تقریباً همیشه ماجرا همین است.
یک توضیح صادقانه: ما این ارزها را نمیفروشیم
این تابلو مرجع خواندن بازار است، نه میز معامله. نِت اَرز لیر و درهم و دینار نمی‌خرد و نمی‌فروشد؛ کار ما خرید از فروشگاههای خارجی به نمایندگی از شماست و این نرخ‌ها برای قیمتگذاری همان خریدها و برای اطلاع شما منتشر می‌شوند.
اگر دنبال خرید واقعی از یک فروشگاه ترکیه‌ای یا اماراتی هستید، مسیرش دستهٔ خرید بینالمللی است و اگر می‌خواهید بدانید نرخ این ارزها در سال‌های گذشته چه شکلی بوده، آرشیو نرخ دلار را چطور بخوانیم می‌گوید داده از کی هست و چطور باید خوانده شود. برای بردن همین نرخ‌ها به سایت خودتان هم نمایش نرخ ارز زنده در سایت سه روش آماده دارد.
پرسش‌های پرتکرار
چرا نرخ درهم همیشه دقیقاً به اندازهٔ دلار تغییر می‌کند؟
چون برابری درهم با دلار از نوامبر ۱۹۹۷ ثابت مانده و هر دلار برابر ۳٫۶۷۲۵ درهم است. وقتی مخرج فرمول ثابت باشد، هر درصد تغییر در نرخ دلار همان درصد را در نرخ درهم می‌سازد. همین قاعده برای ریال عربستان و قطر و عمان و دینار بحرین و اردن هم برقرار است.
چرا امروز دلار بالا رفت ولی لیر به تومان پایین آمد؟
چون لیر دو محرک دارد: نرخ تومانی دلار و برابری لیر با دلار در بازار جهانی. اگر لیر در بازار جهانی بیشتر از حرکت دلار ضعیف شده باشد، نرخ تومانی‌اش پایین می‌آید. برابری ارزهای شناور روزانه تازه می‌شود و نرخ دلار هر چند دقیقه.
عدد دینار عراق روی تابلو برای یک دینار است؟
نه، برای صد دینار. ارزهایی که ارزش هر واحدشان خیلی کم است با واحد مظنهٔ صد نوشته می‌شوند و فیلد unit در پاسخ سرویس همین را می‌گوید. اگر قیمت یک واحد را می‌خواهید، عدد را بر unit تقسیم کنید.
میتوانم از نِت اَرز لیر یا درهم بخرم؟
نه. ما این ارزها را نمیخریم و نمیفروشیم و تابلو فقط مرجع خواندن بازار و قیمتگذاری محصولهاست. کاری که انجام میدهیم خرید از فروشگاههای خارجی به نمایندگی از شماست؛ فهرست کامل در دستهٔ خرید بینالمللی آمده است.
نظر خوانندگان
هنوز نظری ثبت نشده. اگر این مقاله پرسشتان را جواب داد یا جای چیزی در آن خالی ماند، همین‌جا بنویسید.