ارزش تومان در برابر ارزها؛ تغییر قیمت در یک، پنج و ده سال

در ده سال گذشته قیمت تومانی دلار حدود ۶۵ برابر شده و بیشتر ارزهای دیگر هم در همین حوالی‌اند، از حدود ۲۴ برابر تا حدود ۸۰ برابر. یک استثنای بزرگ در جدول هست: لیر ترکیه، که در همین ده سال فقط حدود چهار برابر شده. این نسبت‌ها مال روزهای نوشتن این گزارش‌اند؛ عدد به‌روز را خود جدول می‌دهد.

جدول زیر ارزهای تابلوی نرخ ارز را، با خود دلار، کنار هم گذاشته و برای هر کدام می‌گوید قیمت تومانی‌اش در یک، پنج و ده سال گذشته چند درصد تغییر کرده. زیر هر درصد، قیمت همان روز در گذشته آمده تا حساب را خودتان هم بتوانید بکنید. ردیف‌ها به ترتیب بیشترین تغییر در یک سال گذشته مرتب شده‌اند و جدول هر روز با آرشیو تازه می‌شود.

کدام ارز بیشتر گران شد؛ جوابش به بازه بستگی دارد

در یک سال گذشته قیمت تومانی بیشتر ارزهای جدول حدود دو برابر یا بیشتر شده و ستون یک‌ساله از بالا تا پایین فاصلهٔ زیادی ندارد. دو ارز آشکارا عقب مانده‌اند: لیر ترکیه و دینار عراق. دلیل هر دو را پایین‌تر می‌گوییم؛ هیچ‌کدام به تومان ربطی ندارد.

در ستون پنج‌ساله، بالای جدول ارزهایی نشسته‌اند که در این مدت در برابر خود دلار هم قوی‌تر شده‌اند؛ افغانی، درام ارمنستان و لاری گرجستان. قیمت تومانی این‌ها حدود ده برابر یا کمی بیشتر شده، در حالی که دلار حدود هشت و نیم برابر. ته همین ستون لیر ترکیه نشسته، با رشدی حدود ۵۷ درصد در پنج سال.

در ستون ده‌ساله، بالای جدول درام ارمنستان و فرانک سوئیس‌اند و پایینش لیر ترکیه و روپیهٔ پاکستان. بیشتر ارزهای دیگر، از یورو و پوند تا درهم و یوان، بین ۵۵ تا ۷۰ برابر شده‌اند و چند ارز مثل ین ژاپن، روپیهٔ هند و روبل روسیه حدود ۴۰ تا ۵۰ برابر. پس اگر کسی پرسید «کدام ارز بیشتر گران شد»، اول بپرسید در چه بازه‌ای؛ جواب یک‌ساله و ده‌ساله یکی نیست.

آنچه از این جدول می‌شود نقل کرد

• بیشترِ تغییر از خود تومان است، نه از آن ارز. وقتی دلار در ده سال حدود ۶۵ برابر می‌شود و یورو و پوند هم تقریباً همین‌قدر، یعنی برابری یورو و پوند با دلار در این ده سال تغییر زیادی نکرده. پس تقریباً همهٔ این ۶۵ برابر از ضعیف شدن تومان آمده. فاصلهٔ هر ارز از دلار در جدول نشان می‌دهد آن ارز در این مدت در برابر دلار چقدر به دست آورده یا از دست داده.
• ارزهای حاشیهٔ خلیج فارس پابه‌پای دلار. درهم امارات از ۱۹۹۷ روی ۳٫۶۷۲۵ درهم برای هر دلار ثابت مانده و ریال عربستان از ۱۹۸۶ روی ۳٫۷۵ ریال. ریال قطر، ریال عمان، دینار بحرین و دینار اردن هم به دلار گره خورده‌اند. برای همین درصد این ارزها کنار درصد دلار می‌نشیند. فاصلهٔ چند درصدی که گاهی در یک ستون می‌بینید از بازار تهران می‌آید: این ارزها کم معامله می‌شوند و قیمت پایانی یک روزشان ممکن است کمی از حساب دقیق دلار فاصله بگیرد.
• لیر ترکیه کمتر از همه گران شد، چون در برابر خود دلار ارزان شد. در پنج سال گذشته قیمت تومانی دلار حدود هشت و نیم برابر شده و لیر فقط حدود ۵۷ درصد گران‌تر. بنا بر همین جدول، لیر در ده سال گذشته بیش از ۹۰ درصد ارزشش را در برابر دلار از دست داده. دو ضعف هم‌زمان، تومان در برابر دلار و لیر در برابر دلار، بخش بزرگی از اثر همدیگر را خنثی کرده‌اند.
• فرانک سوئیس و درام ارمنستان از دلار جلو زدند. هر دو در ده سال گذشته در برابر دلار قوی‌تر شدند، و برای همین قیمت تومانی‌شان بیش از دلار بالا رفت. درام در جدول «هر ۱۰۰ درام» قیمت می‌خورد؛ این را پیش از مقایسه با ارزهای دیگر ببینید.
• ین، روپیه و روبل پشت سر دلار ماندند. این سه در ده سال گذشته در برابر دلار ضعیف‌تر شدند، و قیمت تومانی‌شان به‌جای ۶۵ برابر، حدود ۴۰ تا ۵۰ برابر شد. برای کسی که هزینه‌ای به ین یا روپیه دارد، این فاصله پول واقعی است.
• دینار عراق دو قیمت دارد. بانک مرکزی عراق یک نرخ رسمی اعلام می‌کند و بازار، دینار را با نرخ دیگری معامله می‌کند. ردیف جدول قیمت پایانی بازار تهران را نشان می‌دهد و در روزهای نوشتن این گزارش، دینار در همین بازار در برابر دلار ضعیف‌تر از یک سال پیش معامله می‌شد؛ برای همین ستون یک‌ساله‌اش کمترین رشد جدول را دارد. نرخ روز را در صفحهٔ دینار عراق ببینید.

درصدهای بزرگ را چطور بخوانید

درصد برای تغییرهای کوچک خوب کار می‌کند و برای تغییرهای بزرگ گمراه‌کننده است. «۶٬۴۰۰ درصد» عدد بزرگی است، ولی تصویری در ذهن نمی‌سازد. راه ساده‌اش این است: درصد را بر ۱۰۰ تقسیم کنید و یک واحد به آن اضافه کنید تا ببینید قیمت چند برابر شده. ۶٬۴۰۰ درصد یعنی ۶۵ برابر.

ستون سوم همان واقعیت را از طرف دیگر نشان می‌دهد. وقتی دلار ۶۵ برابر می‌شود، هر تومان در برابر دلار حدود یک‌شصت‌وپنجم ارزش قبلی‌اش را دارد. این دو جمله یک حرف را می‌زنند، ولی خبرها معمولاً فقط اولی را تیتر می‌کنند.

اشتباه رایج دیگر، جمع زدن درصدهاست. دلار در ۱۴۰۳ حدود ۶۲ درصد و در ۱۴۰۴ حدود ۶۳ درصد گران شد. جمع این دو ۱۲۵ درصد می‌شود، ولی رشد واقعی این دو سال حدود ۱۶۴ درصد بود، چون درصد سال دوم روی قیمتِ بالارفتهٔ سال اول حساب می‌شود. برای درصدهای پشت‌سرهم، چند برابرها را در هم ضرب کنید: ۱٫۶۲ در ۱٫۶۳ می‌شود حدود ۲٫۶۴ برابر.

آخر این‌که درصد ده‌ساله دربارهٔ مسیر حرفی نمی‌زند. دو ارز با درصد ده‌سالهٔ یکسان ممکن است یکی آرام و پیوسته بالا رفته باشد و دیگری با دو جهش تند. برای دیدن مسیر، ستون‌های یک‌ساله و پنج‌ساله را کنار ده‌ساله بخوانید یا سراغ آرشیو روزانه بروید.

روش کار و منبع

ستون «قیمت امروز» آخرین قیمت پایانی هر ارز را در بازار آزاد تهران نشان می‌دهد. ستون‌های یک، پنج و ده سال همین عدد را با قیمت پایانی همان روز تقویم در گذشته مقایسه می‌کنند؛ اگر آن روز تعطیل بوده، آخرین روز معاملهٔ پیش از آن. خط تیره یعنی آرشیو آن ارز به آن سال نمی‌رسد، مثل ستون ده‌سالهٔ منات ترکمنستان.

چند ارز را بازار ایران به‌ازای ۱۰۰ واحد قیمت می‌دهد، مثل روپیهٔ پاکستان، درام ارمنستان و دینار عراق. واحد هر ردیف زیر نامش نوشته شده. برای سال‌هایی که یک ارز هنوز در بازار تهران قیمت پایانی ثبت‌شده نداشته، عدد از دلارِ همان روز و برابری رسمیِ همان روز ساخته شده، نه از برابری امروز.

این جدول نرخ رسمی یا نرخ بازار مبادله‌ای (نیما) را نشان نمی‌دهد و قیمت فروش نِت اَرز هم نیست؛ فقط برای اطلاع است. تفاوت این نرخ‌ها را در چهار نرخ ارز در ایران و تفاوت عدد زندهٔ تابلو با آرشیو را در تفاوت نرخ تتر و دلار آزاد نوشته‌ایم.

استفادهٔ آزاد از این داده

نقل این جدول آزاد است. نام «نِت اَرز» را بیاورید و به همین صفحه لینک بدهید. زیر جدول «لینک مستقیم این جدول» هست که صفحه را درست روی خود جدول باز می‌کند (#data-fx-change).

جدول هر روز از آرشیو ساخته می‌شود، پس لینکی که امروز می‌دهید ماه بعد هم عدد تازه را نشان می‌دهد. اگر در گزارشتان یک درصد را نقل می‌کنید، تاریخ همان روز را کنارش بنویسید؛ ستون‌های یک، پنج و ده ساله هر روز یک روز جلو می‌روند.

برای دادهٔ روزانهٔ هر ارز، آرشیو نرخ ارز برای اعضای سایت باز است و ساختن حساب هزینه‌ای ندارد. برای بردن همین داده به سایت یا اپ خودتان، طرح پروی API نرخ ارز تاریخچه و آرشیو روزانه را می‌دهد؛ جزئیاتش در مستندات API نرخ ارز آمده. اگر فقط نرخ امروز را در سایتتان می‌خواهید، نمایش نرخ ارز زنده در سایت سه راهش را با کد آماده نوشته.

این جدول برای خرید شما چه معنایی دارد

این جدول برای تصمیم خرید و فروش ارز ساخته نشده و ما هم در این باره پیشنهادی نمی‌دهیم. کاربردش ساده‌تر است: وقتی چیزی را با ارزی غیر از دلار می‌خرید، قیمت تومانی‌اش دنبال همان ارز می‌رود، نه دنبال دلار.

گیفت کارت لیری این را خوب نشان می‌دهد. در پنج سال گذشته، کالایی که قیمتش به لیر ثابت مانده، به تومان خیلی کمتر از کالای دلاری گران شده، چون لیر خودش در برابر دلار ارزان شده. ولی از این نتیجه نگیرید که کارت لیری برای همه به‌صرفه‌تر است: کارت فقط روی حسابی کار می‌کند که کشورش (ریجن) با کشور کارت یکی باشد. پیش از خرید، ریجن حسابتان را ببینید؛ شرایط حساب ترکیه را در ریجن ترکیه برای گیمرها نوشته‌ایم و گیفت کارت‌های دلاری و لیری کنار هم در صفحهٔ گیفت کارت هستند.

درهم امارات برعکس است: چون به دلار گره خورده، خرید با درهم به‌جای دلار، قیمت تومانی را از نوسان دلار جدا نمی‌کند. برای هزینه‌ای به یورو یا پوند، مثل هزینهٔ یک آزمون بین‌المللی، حرکت دلار تقریب خوبی است ولی دقیق نیست؛ نرخ همان ارز را از صفحهٔ خودش بگیرید. راه‌های پرداخت این هزینه‌ها را در پرداخت هزینهٔ آزمون‌های بین‌المللی آورده‌ایم.