اوپن‌روتر (OpenRouter) چیست و از ایران چطور به مدل‌هایش برسیم

اوپن‌روتر (OpenRouter) خودش مدل نمی‌سازد. سرویسی آمریکایی است که صدها مدل هوش مصنوعی، مثل Claude، GPT، Llama و Qwen، را پشت یک API و یک کلید جمع می‌کند؛ برای رفتن سراغ مدل دیگر، فقط نام مدل را در همان کد عوض می‌کنید. اعتبارش پیش‌پرداخت دلاری است و شارژش از ایران به‌سادگی ممکن نیست.

در یک مخزن گیت‌هاب نمونه‌کدی پیدا کرده‌اید که مدل را با رشته‌ای مثل anthropic/claude-sonnet-4.5 صدا می‌زند و نشانی پایه‌اش openrouter.ai است. چند خط پایین‌تر همان کد با عوض کردن یک رشته سراغ Llama یا Qwen می‌رود. پشت این راحتی سرویسی به نام اوپن‌روتر (OpenRouter) است و تقریباً هر ابزار تازهٔ هوش مصنوعی، از ویرایشگرهای کد تا n8n، گزینه‌ای برای وصل شدن به آن دارد.

این مقاله می‌گوید اوپن‌روتر دقیقاً چه کاری می‌کند، چه کسی واقعاً به آن نیاز دارد و مانع استفاده از آن در ایران کجاست. در آخر هم نشان می‌دهیم همان مدل‌ها را چطور با یک کلید و پرداخت تومانی از وب‌سرویس هوش مصنوعی نِت اَرز صدا بزنید. یک نکته را همین اول روشن کنیم: ما حساب یا اعتبار اوپن‌روتر نمی‌فروشیم. کلید ما فقط روی درگاه خودمان کار می‌کند، با همان مدل‌ها.

اوپن‌روتر در یک نگاه

اوپن‌روتر مدل‌های ده‌ها سازنده را، از OpenAI و Anthropic و Google تا Meta و Mistral و Qwen و xAI، پشت یک API جمع می‌کند. شما یک حساب، یک کلید و یک موجودی دارید و هر مدل را با شناسهٔ سازنده/مدل صدا می‌زنید. قالب درخواست همان قالب استاندارد OpenAI (Chat Completions) است، پس کتابخانهٔ رسمی openai با عوض کردن نشانی پایه به آن وصل می‌شود.

پرداختش پیش‌پرداخت است: اعتبار دلاری می‌خرید و هر درخواست به اندازهٔ توکن‌هایش از آن کم می‌شود. قیمت هر مدل معمولاً نزدیک قیمتی است که خود سازنده اعلام کرده، و صفحهٔ هر مدل در سایت اوپن‌روتر قیمت ورودی و خروجی را جدا نوشته است.

پشت صحنه: یک مدل، چند سرویس‌دهنده

کاری که اسم «روتر» را توضیح می‌دهد، مسیریابی است. یک مدل متن‌باز مثل Llama را چندین شرکت میزبانی می‌کنند و اوپن‌روتر برای هر درخواست یکی را انتخاب می‌کند: بر اساس قیمت، در دسترس بودن و سرعت. اگر یکی از آن‌ها خطا بدهد یا شلوغ باشد، درخواست به بعدی می‌رود و برنامهٔ شما متوجه نمی‌شود. اگر ترجیح خاصی دارید، مثلاً فقط سرویس‌دهنده‌ای که داده را نگه نمی‌دارد، با فیلد provider در بدنهٔ درخواست آن را می‌گویید.

دو چیز این مدل کار را برای برنامه‌نویس جذاب می‌کند. یکی این‌که مقایسهٔ مدل‌ها ارزان می‌شود: همان کد را با پنج مدل اجرا می‌کنید و فقط یک رشته عوض می‌شود. دیگری این‌که وابستگی به یک شرکت کم می‌شود؛ اگر فردا مدل بهتری آمد، کوچ کردن یک خط کد است، نه یک پروژه.

اوپن‌روتر به درد چه کسی می‌خورد

ردیف آخر مهم‌تر از آن است که به نظر می‌رسد. اوپن‌روتر برای برنامه است، نه برای آدمی که پشت صفحه تایپ می‌کند. اگر هنوز مطمئن نیستید کدام دسته‌اید، تفاوت API و اشتراک را با یک محاسبهٔ ساده بخوانید.

مدل‌های «:free» و محدودیتشان

بخشی از شهرت اوپن‌روتر از مدل‌هایی است که پسوند :free دارند و هزینهٔ توکن نمی‌گیرند. این‌ها برای آزمایش خوب‌اند، ولی سهمیهٔ روزانه و دقیقه‌ای سفت‌وسختی دارند که بین همهٔ استفاده‌کننده‌ها تقسیم می‌شود و در ساعت‌های شلوغ وسط کار رد می‌شوند. برای محصولی که مشتری واقعی دارد، روی آن‌ها حساب نکنید. جزئیات و جایگزین‌ها را در مدل رایگان هوش مصنوعی در OpenRouter نوشته‌ایم.

مانع ایرانی: حساب و شارژ

ساختن حساب در اوپن‌روتر ساده است؛ مشکل از شارژ اعتبار شروع می‌شود. خرید اعتبار با کارت بانکی بین‌المللی و چند روش دیگر انجام می‌شود که از ایران به‌سادگی در دسترس نیستند، و بدون اعتبار فقط همان مدل‌های رایگان محدود می‌مانند. به همین دلیل جست‌وجوهایی مثل «شارژ اوپن روتر» و «خرید اکانت اوپن روتر» زیاد است.

ما این دو را نمی‌فروشیم. کار ما چیز دیگری است: همان مدل‌ها را روی درگاه خودمان گذاشته‌ایم، با کلید و اعتبار خودمان، تا لازم نباشد حساب خارجی بسازید یا کارت ارزی داشته باشید.

همان مدل‌ها با یک کلید تومانی

از ۱۶ مهر ۱۴۰۵ تقریباً همهٔ مدل‌های پولی اوپن‌روتر روی وب‌سرویس هوش مصنوعی نِت اَرز هستند، و نه فقط مدل‌های گفت‌وگو: تولید تصویر، متن به گفتار، گفتار به متن، بردار معنایی (embedding) و تولید ویدیو هم. شناسهٔ هر مدل همان شناسهٔ اوپن‌روتر است با پیشوند openrouter/:

کدی که برای اوپن‌روتر نوشته‌اید با سه تغییر کار می‌کند: نشانی پایه، کلید و پیشوند شناسه. کلید را از پنل هوش مصنوعی در نِت اَرز بسازید؛ با sk-ntz-v1- شروع می‌شود.

from openai import OpenAI

client = OpenAI(
    base_url="https://netarz.ir/api/ai/v1",   # instead of https://openrouter.ai/api/v1
    api_key="sk-ntz-v1-...",
)

resp = client.chat.completions.create(
    model="openrouter/anthropic/claude-sonnet-4.5",
    messages=[{"role": "user", "content": "سه مزیت مدل‌های متن‌باز را در سه خط بنویسید."}],
    max_tokens=300,
)
print(resp.choices[0].message.content)

اگر شناسه را بدون پیشوند بفرستید و مدل مستقیمی با آن نام نداشته باشیم، همان مدل اوپن‌روتر پیدا می‌شود. با این حال برای کدی که مدت‌ها می‌ماند شکل کامل را بنویسید، تا اگر روزی همان مدل را مستقیم وصل کردیم، رفتار برنامه‌تان عوض نشود. فهرست مدل‌هایی که از این مسیر می‌آیند را می‌توانید از خود API هم بگیرید:

import requests

models = requests.get("https://netarz.ir/api/ai/v1/models?type=chat").json()["data"]
via_openrouter = [m["id"] for m in models if m["owned_by"] == "openrouter"]
print(len(via_openrouter), via_openrouter[:5])

چند واقعیت دیگر که پیش از کوچ بهتر است بدانید:

• Claude، Grok، Mistral و Llama فقط از همین مسیر می‌آیند. اتصال مستقیم به این سازنده‌ها روی درگاه باز نیست؛ شناسهٔ بدون پیشوند مثل grok-4 خطای ۴۰۴ می‌گیرد.
• فیلدهای خاص اوپن‌روتر عبور می‌کنند. فیلدهایی مثل provider به همان شکل به اوپن‌روتر می‌رسند، ولی فیلد model در پاسخ همیشه شناسهٔ نِت اَرز است.
• مدل‌های :free این‌جا نیستند. از ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ برداشته شدند، چون ظرفیتشان مال ما نبود و در ساعت شلوغ رد می‌شدند. همان شناسه بدون پسوند، نسخهٔ پولی همان مدل است.
• مدل تازه معمولاً تا فردا می‌رسد. مدلی که اوپن‌روتر اضافه می‌کند معمولاً تا فردای همان روز خودکار به فهرست ما می‌آید، و مدلی که آن‌جا از رده خارج شود، این‌جا خطای model_discontinued می‌گیرد.

جزئیات فنی این مسیر در راهنمای مدل‌های OpenRouter در مستندات آمده و فهرست کامل با قیمت هر مدل در فهرست مدل‌ها است.

اوپن‌روتر در ابزارهای آماده

خیلی از ابزارهایی که هر روز با آن‌ها کار می‌کنید، در تنظیمات مدل گزینه‌ای به نام OpenRouter دارند: افزونه‌های کدنویسی مثل Cline، ابزارهای خودکارسازی مثل n8n، چارچوب‌هایی مثل LangChain و Dify و بسیاری از افزونه‌های هوش مصنوعی وردپرس. این گزینه در واقع همان قالب OpenAI است با نشانی پایهٔ اوپن‌روتر. برای وصل کردن همین ابزارها به درگاه نِت اَرز، به‌جای گزینهٔ OpenRouter، گزینهٔ «سازگار با OpenAI» (OpenAI compatible) را انتخاب کنید و سه چیز را بنویسید: نشانی پایهٔ https://netarz.ir/api/ai/v1، کلید sk-ntz-v1-… و شناسهٔ کامل مدل با پیشوند openrouter/. نمونهٔ قدم‌به‌قدم این کار را برای LangChain در LangChain با وب‌سرویس هوش مصنوعی و برای n8n و Make در اتصال n8n و Make به مدل‌های هوش مصنوعی نوشته‌ایم.

بزرگ‌ترین سختی کار با چنین فهرستی، انتخاب است. وقتی صدها مدل جلوی شماست، از جدول امتیازها شروع نکنید؛ از کار خودتان شروع کنید. اول بگویید مدل باید چه چیزی را بفهمد (فقط متن، یا تصویر و صدا هم)، بعد بودجهٔ هر هزار درخواست را تعیین کنید و در آخر دو یا سه مدل را با چند نمونهٔ واقعی از همان کار، به فارسی، امتحان کنید. یک مدل کوچک و ارزان که کار شما را درست انجام می‌دهد، از مدل بزرگی که فقط در جدول‌ها اول است به‌صرفه‌تر است. در فهرست مدل‌ها کنار هر مدل نوشته‌ایم چه ورودی‌هایی می‌پذیرد و قیمت ورودی و خروجی‌اش چقدر است، پس همین مقایسه را بدون نوشتن یک خط کد هم می‌توانید انجام دهید.

مستقیم یا از راه نِت اَرز؟ مقایسهٔ صادقانه

اگر حساب و کارت بین‌المللی دارید و فقط با اوپن‌روتر کار می‌کنید، دلیلی برای عوض کردنش نیست. مسیر ما برای کسی است که این دو را ندارد یا می‌خواهد همهٔ مدل‌ها، از GPT تا Claude، را با یک کلید و یک اعتبار تومانی داشته باشد. برای مقایسهٔ هزینهٔ مدل‌ها کنار هم، مقایسهٔ قیمت API مدل‌های هوش مصنوعی را ببینید، و اگر مشخصاً دنبال Claude هستید، API کلود در ایران همان مسیر را قدم‌به‌قدم رفته است.