API رایگان هوش مصنوعی: چه چیزی رایگان است، چه چیزی نیست

«API رایگان هوش مصنوعی» یکی از پرجست‌وجوترین عبارت‌های فارسی این حوزه است و جواب صادقانه‌اش کوتاه است: آن چیزی که بیشتر خواننده‌ها دنبالش هستند — یک کلید که بدون پرداخت، پایدار و بدون سقف کار کند — وجود ندارد. آنچه وجود دارد، چهار چیز کاملاً متفاوت است که همه زیر یک اسم جمع شده‌اند و هر کدام هزینه‌اش را جای دیگری می‌گیرد.

روی درگاه هوش مصنوعی نِت اَرز هم مدتی طرح رایگان داشتیم و از ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ آن را بستیم. در این راهنما می‌گوییم رایگان در این بازار یعنی چه، چرا طرح ما تمام شد، کدام مدل‌ها امروز واقعاً کم‌هزینه‌اند و یک نمونهٔ اولیه با همان مدل‌ها چقدر خرج برمی‌دارد. قیمت لحظه‌ای هر مدل هم در کاتالوگ مدل‌ها است.

چهار چیز متفاوت که همه «رایگان» صدا می‌شوند

بخش بزرگی از سردرگمی این بازار از یک کلمه می‌آید. وقتی چهار چیز متفاوت را یک اسم صدا بزنیم، خواننده انتظار اولی را دارد و چهارمی را تحویل می‌گیرد. این چهار تا را از هم جدا کنیم:

هیچ‌کدام از این چهار تا دروغ نیست. فقط هیچ‌کدام هم «کلید رایگانی که در محصول واقعی کار کند» نیست. اگر کاربری شما از نوع اول است — خودتان می‌خواهید با یک رابط چت گفتگو کنید — اصلاً سراغ API نروید؛ مقایسهٔ این دو مسیر را در تفاوت API و اشتراک با عدد آورده‌ایم.

چرا طرح رایگان ما تمام شد

تا ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ روی درگاه، گروهی از مدل‌ها را بدون هزینهٔ توکن ارائه می‌کردیم. آن مدل‌ها روی ظرفیت مشترک ارائه‌دهنده اجرا می‌شدند و در ساعت‌های شلوغ وسط کار خطا می‌دادند. برای کسی که فقط تمرین می‌کرد مسئله‌ای نبود؛ برای کسی که ربات تلگرامش را رویشان بنا کرده بود، یعنی خاموشی بی‌خبر در بدترین ساعت روز.

پس غیرفعالشان کردیم تا چیزی را که پایدار نیست نفروشیم. این تصمیم دو هزینه داشت و هر دو را می‌پذیریم: کاربرانی که فقط با مدل رایگان کار می‌کردند باید اعتبار بخرند، و ما یک قلاب تبلیغاتی خوب را از دست دادیم. در عوض، فهرست مدل‌های امروز چیزی است که می‌توانیم پشتش بایستیم.

قول برگشتشان را هم نمی‌دهیم. اگر روزی ظرفیتی پیدا شود که در ساعت شلوغ هم سر پا بماند، همین‌جا می‌نویسیم.

روی درگاه چه چیزی ستون قیمت صفر دارد

اگر کاتالوگ را مرتب کنید، پنج مدل می‌بینید که قیمت ورودی و خروجی‌شان صفر است: whisper-1، gpt-transcribe، tts-1، tts-1-hd و gpt-4o-mini-tts. این‌ها رایگان نیستند و صفر بودن آن ستون یک سوءتفاهم رایج است.

دلیلش ساده است: واحد اندازه‌گیری این مدل‌ها توکن نیست. دو مدل اول صوت را به متن تبدیل می‌کنند و بر اساس دقیقهٔ صوت حساب می‌شوند؛ سه مدل بعدی متن را به گفتار تبدیل می‌کنند و بر اساس تعداد نویسهٔ متن ورودی. پس ستون توکن برایشان خالی می‌ماند، ولی فاکتور خالی نمی‌ماند. نرخ دقیق هر کدام کنار نام خودش در کاتالوگ نوشته شده است.

مدل‌هایی که امروز واقعاً کم‌هزینه‌اند

جای مدل رایگان را چیزی گرفته که از آن مفیدتر است: مدل‌هایی که پول می‌گیرند، ولی آن‌قدر کم که برای یک نمونهٔ اولیه عملاً به چشم نمی‌آید. همه‌شان امروز روی درگاه فعال‌اند و با همان کلید همیشگی شما صدا زده می‌شوند:

یک هشدار لازم: مدل‌های کوچکِ باز در فارسی نوسان دارند و گاهی وسط پاسخ به انگلیسی برمی‌گردند. اگر خروجی قرار است مستقیم جلوی چشم مشتری فارسی‌زبان برود، در پیام سیستم صریح بنویسید که پاسخ فقط فارسی باشد و پیش از تصمیم، بیست نمونهٔ واقعی از کار خودتان را روی دو سه مدل بسنجید. کدام مدل برای کدام کار بهتر جواب می‌دهد را در انتخاب مدل برای هر کار جدا کرده‌ایم.

یک نمونهٔ اولیه واقعاً چقدر خرج دارد

به‌جای حرف کلی، یک حساب واقعی. فرض کنید یک ربات پاسخ‌گوی تلگرام می‌سازید و یک هفته آن را با دست آزمایش می‌کنید:

روی ردیف‌های بالای جدول قبلی، این حجم کمتر از یک‌دهم دلار درمی‌آید. اگر همان آزمایش را روی یک مدل میان‌ردهٔ محبوب ببرید، هنوز زیر یک دلار می‌ماند؛ و حتی روی یک مدل پرچم‌دار هم از چند دلار فراتر نمی‌رود. یعنی کل هفتهٔ نمونه‌سازی شما، کمتر از یک فنجان قهوه خرج دارد.

چیزی که هزینه را بالا می‌برد نمونه‌سازی نیست؛ ترافیک واقعی است. و درست در همان نقطه است که مدل رایگانِ روی ظرفیت مشترک، به‌هر‌حال شما را زمین می‌گذاشت. روش دقیق شمردن توکن و بستن بودجه را در توکن چیست و هزینهٔ API چطور حساب می‌شود نوشته‌ایم و مقایسهٔ نرخ مدل‌ها را در مقایسهٔ قیمت API مدل‌ها.

اگر واقعاً نمی‌خواهید پولی بدهید

سه راه صادقانه باقی می‌ماند و هیچ‌کدام از راه ما نمی‌گذرد:

• رابط چت رایگان خود سرویس‌ها. برای یادگیری، ترجمه و نوشتن کافی است. فقط کلید برنامه‌نویسی نمی‌دهد، پس نمی‌شود آن را داخل محصول نشاند.
• مدل وزن‌باز روی سخت‌افزار خودتان. اگر کارت گرافیک مناسبی دارید، یک مدل هفت تا دوازده میلیاردی روی همان دستگاه اجرا می‌شود. هزینه‌اش برق و وقت شماست، نه فاکتور ماهانه.
• مدل‌های :free مستقیم روی خود OpenRouter. این‌ها هنوز آنجا هستند، ولی برای گرفتن کلید به حساب و کارت خارجی نیاز دارید. این مدل‌ها را دیگر از راه ما نمی‌گیرید و دلیلش را در راهنمای مدل‌های رایگان OpenRouter کامل توضیح داده‌ایم.

و یک راهی که پیشنهاد نمی‌کنیم: کلیدهای «رایگان» که در کانال‌ها دست‌به‌دست می‌شوند. آن کلیدها معمولاً متعلق به حساب شخص دیگری هستند، هر لحظه باطل می‌شوند و مصرفشان به نام شما ثبت نمی‌شود.

از کجا شروع کنید

اگر تصمیمتان این است که با یک شارژ کوچک شروع کنید، سه قدم کافی است:

1. در صفحهٔ درگاه هوش مصنوعی یک پروژه و یک کلید دسترسی (API Key) بسازید.
2. اعتبار را به تومان شارژ کنید. حداقل شارژ صد هزار تومان است و مالیات بر ارزش افزوده هنگام پرداخت جداگانه نشان داده می‌شود؛ جزئیات پرداخت ریالی در API هوش مصنوعی با پرداخت ریالی آمده است.
3. در کد، فقط base_url را عوض کنید. بقیهٔ کدی که برای OpenAI نوشته‌اید دست‌نخورده کار می‌کند.

from openai import OpenAI

client = OpenAI(
    base_url="https://netarz.ir/api/ai/v1",
    api_key="sk-ntz-v1-...",
)

resp = client.chat.completions.create(
    model="openrouter/mistralai/mistral-nemo",
    messages=[
        {"role": "system", "content": "Answer in Persian only."},
        {"role": "user", "content": "خلاصهٔ سه‌جمله‌ای این متن: ..."},
    ],
)

print(resp.choices[0].message.content)

روی هر کلید یک سقف هزینه بگذارید تا یک حلقهٔ اشتباه در کد، اعتبارتان را یک‌شبه تمام نکند. فهرست اندپوینت‌ها، پارامترها و کدهای خطا در مستندات فنی درگاه است و گزارش مصرف به تفکیک کلید و مدل در پنل خودتان.